Dünyanın Şekli ve Hareketleriyle ilgili ÖSS ve ÖYS soruları


1.Güneş’in, görünen günlük ve yıllık hareketleri göz

önüne alındığında, Ankara’da yatay bir düzlem üzerine dik olarak yerleştirilen 1 metrelik bir çubuğun gölge uzunluğunun sıfır olması olanaklı mıdır, neden?

 

A) Olanaklıdır. Çünkü, Haziran’da gündüzler çok uzundur.

B) Olanaklıdır. Çünkü, Güneş öğleyin tepe noktasından geçer.

C) Olanaklı değildir. Çünkü, hareket eden Güneş değil Dünya’dır.

D) Olanaklı değildir. Çünkü, Ankara dönenceler dışında yer alır.

E) Olanaklı değildir. Çünkü, çubuk uzundur.

(1982 - ÖSS)


Cevap:Bir cismin gölgesinin “sıfır” olması için güneş ışınlarının

90° lik açıyla gelmesi gerekir. Oysa ülkemiz ve Ankara dönenceler dışında olup, güneş ışınları hiçbir zaman 90° lik açı ile gelmez.

 

 

 

2.Yerkürenin kendi ekseni çevresindeki hızı, ekvatorda yaklaşık 1670 km/saattir.

Yerküre çevresinde, dairesel bir yörüngede hareket eden uzay aracından, ekvator üzerindeki sabit bir nokta sürekli olarak görülmekte ise bu uzay aracının hızı için ne söylenebilir?

 

A) Hep aynı nokta görüldüğünden, Yer’in dönme hızına eşittir.

B) Yörüngesi yerküreninkinden kısa olduğu için, Yer’in dönme hızından küçüktür.

C) Yer’den uzaklığı bilinmediğinden, bir şey söylenemez.

D) Yer çekiminden etkilenip etkilenmediği bilinmediğinden, birşey söylenemez.

E) Yerkürenin dışında döndüğü için Yerin hızından büyüktür.

(1982 - ÖSS)


Cevap:Dünya, geoit şeklinin sonucu olarak en hızlı ekvator çevresinde döner. Dünya’nın dışında dairesel yörüngeye sahip bir uydunun ekvatorda bir noktayı sabit olarak görebilmesi, yerin ekvatordaki hızından daha hızlı dönmesini gerektirir. Çünkü uzay aracı Dünya’nın dışında döndüğünden daha büyük yörüngeye sahiptir.

 

3.Aşağıdakilerden hangisi, yerkürenin günlük ve yıllık hareketlerine bağlı olarak değişmez?

 

A) Güneş’in doğuş ve batış saatleri

B) Dünya’nın Güneş’e göre konumu

C) Gece ve gündüzün uzunluğu

D) Yer ekseninin ekvator düzlemiyle yaptığı açı

E) Güneş ışınlarının yere değme açısı

(1983 - ÖSS)


Cevap:Yer ekseni ile ekvator düzlemi arasındaki açı devamlı

90° dir. Bu açı yıl boyunca değişmez. Fakat A, B, C ve E seçeneklerindeki özellikler Dünya’nın yıllık hareketine bağlı olarak değişir.

 

4.Türkiye’de Ocak ve Şubat aylarında görülen hava olayları, Arjantin’de Temmuz ve Ağustos aylarında görülmektedir.

Bu durum, Arjantin’in hangi özelliği ile ilgilidir?

 

A) Güney Yarım Küre’de yer almasıyla

B) Sürekli yüksek basınç merkezlerinin etkisinde kalmasıyla

C) Güneydoğu alizelerine açık olmasıyla

D) Kuzey - güney doğrultusunda uzanmasıyla

E) Batı rüzgârlarına kapalı olmasıyla

(1983 - ÖSS)

Cevap:Ülkemizde Ocak - Şubat aylarında kış mevsimine ilişkin hava olayları görülür. Benzeri durum Güney Yarım Küre’deki Arjantin’de Temmuz - Ağustos’da görülür. Bu durum eksen eğikliğine bağlı olarak güneş ışınlarının aynı anda her iki yarım küreye farklı açılarla gelmesinin sonucudur.

 


 

5.Ankara’da oturan bir kişi 21 Aralık’ta başka ülkedeki bir kente gidiyor. Gittiği yerde gündüz süresinin Ankara’dakinden daha uzun olduğunu görüyor.

Bu kişinin gittiği yer Ankara’ya göre nerede olabilir?

 

A) Kuzeydoğuda B) Kuzeyde C) Güneyde D) Doğuda E) Batıda

(1990 - ÖSS)


Cevap:21 Aralık’ta Güney Yarım Küre’de gündüzler uzun, geceler kısadır. Ankara’nın bulunduğu Kuzey Yarım Küre’de ise gündüzler kısa geceler uzundur. Kişinin gittiği yerde gündüz süresinin Ankara’dan daha uzun olması güneye gittiğini gösterir.

 

 

 

6.Havanın bulutsuz olduğu bir günde, düz bir araziye dikilen çubuğun gölgesi üzerinde yapılan gözlemlerden, o yerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisini belirlemede yararlanılamaz?

 

A) Boylam derecesini

B) Enlem derecesini

C) Yerel saatini

D) Yükseltisini

E) Bulunduğu yarım küreyi

(1990 - ÖSS)

Cevap:Bir cismin gölge uzunluğu gözlenerek Güneş’in konumu belirlenir. Bundan yerel saat ve boylam derecesi belli olabilir. Ayrıca gölge yönüne bakarak enlem derecesi ve bulunulan yarım küre anlaşılabilir. Örneğin ülkemizde gölge yönü öğleyin her zaman kuzeyi gösterir ve hiç bir zaman gölge boyu sıfır olmaz. Fakat gölgeye bakılarak o yerin yüksekliği hakkında bilgi edinemeyiz.

 

 

 

7.Aşağıdakilerden hangisi ekvator düzlemi ile ekliptik arasında 23° 27’lık açı olmasının bir sonucu değildir?

 

A) Güneş ışınlarının yalnızca dönenceler arasındaki noktalara dik gelmesi

B) Orta enlemlerde mevsimlerin daha belirgin olması

C) Gece ve gündüz sürelerinin uzayıp kısalması

D) Gün uzunluğunun 24 saat olması

E) Kuzey ve Güney Yarım Küre’de aynı tarihte farklı mevsimler yaşanması

(1994 - ÖSS)

Cevap:A, B, C ve E seçeneklerindeki özellikler Dünya’nın eksen eğikliği özelliği ve yıllık hareketiyle ilgilidir. Fakat D seçeneğindeki özellik Dünya’nın günlük hareketinin bir sonucudur.

 

8.a uçağı Kutup Dairesi, b uçağı Yengeç dönencesi, c uçağı ise ekvator üzerinde, yerden aynı yükseklikte uçarak Dünya çevresindeki turlarını aynı sürede tamamlıyorlar.

Aşağıdakilerin hangisinde, bu uçaklar, hızı en az olandan en fazla olana doğru sıralanmıştır?

 

A) c < b < a  B) b < c < a  C) c < a < b D) a < b < c  E) b < a < c

(1997 - ÖSS)

Cevap:Dünya’nın şekli geoit olduğu için, paralellerin genişlikleri ekvatordan kutuplara gittikçe azalmaktadır. Uçaklar turlarını aynı sürede tamamladığından çevre genişliği, en az olan kutup dairesindeki uçak en yavaş, Yengeç dönencesindeki orta, en geniş çevresi olan ekvatorda ise uçak hızı en fazla olacaktır. Yani a < b < c şeklinde oluşacaktır.

 

 

 

9.Yer ekseni ile ekvator düzlemi arasında 23°27’ lık bir açı olması nedeniyle, aynı boylam üzerinde, Güneş 21 Haziran’da Türkiye’nin kuzeyindeki bir noktada güneyindeki bir noktaya göre daha geç batar.

Aşağıdakilerden hangisi, yukarıdaki durumu doğuran nedene bağlı değildir?

 

A) Kuzey Yarım Küre’de kış mevsimi yaşanırken Güney Yarım Küre’de yaz mevsimi yaşanması

B) Ekvator üzerinde yıl boyunca gece ve gündüz süresinin eşit olması

C) Güneş ışınlarının dönencelere yılda birer kez dik gelmesi

D) 21 Aralık ve 21 Haziran’da aydınlanma dairesinin kutup dairelerinden geçmesi

E) Kutup noktalarında 6 ay boyunca Güneş’in batmaması

 

Not: Yukarıdaki soruda ÖSYM’nin “Yer ekseni” yerine “Yörünge (Ekliptik) düzlemi” demesi gerekirdi.

Bu soru ÖSYM tarafından iptal edilmiştir.

(1998 - ÖSS)

Cevap:Sorunun öncülünde Dünya’nın eksen eğikliğinin sonuçlarından birisi verilmiştir. Cevap seçeneklerinden hangisindeki olay bu nedene bağlı değildir diye sorulmaktadır. B seçeneğindeki, ekvator üzerinde yıl boyunca gece ve gündüz süresinin eşit olmasının nedeni eksen eğikliği olamaz. Çünkü, Dünya’nın eksen eğikliği olsada olmasa da, ekvatorda gece ve gündüz süresi hiç değişmez. Diğer seçeneklerdeki olaylar eksen eğikliğinin sonuçları arasındadır.

 

 

 

10.21 Haziran’da Y noktasında Güneş bir gün süreyle hiç batmazken, Z noktasında gündüz uzunluğu 16 saattir.

Buna göre, bu iki nokta ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi kesin değildir?

 

A) İki noktanın da Kuzey Yarım Küre’de olduğu

B) Z noktasının güneş ışınlarını, Y noktasına göre, daha büyük açıyla aldığı

C) Y noktasının Kuzey Kutup Dairesi üzerinde olduğu

D) İki noktanın farklı meridyen yayları üzerinde olduğu

E) Z noktasının, Y noktasına göre, ekvatora daha yakın olduğu

(2000 - ÖSS)

Cevap:Sorunun öncül kısmındaki bilgilere göre, 21 Haziran günü

Y noktasında güneş bir gün süreyle hiç batmazken,

Z noktasında gündüz uzunluğu 16 saattir. Buna göre,

Y noktasının 66°33’ Kuzey enleminde, Z noktasının ise

onun güneyinde yer aldığı kesinlikle söylenebilir. Çünkü,

21 Haziran’da güneş ışınları Yengeç dönencesine dik gelir. Yengeç dönencesinden kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar, gece süresi kısalır. Bu açıklamalardan hareketle A, B, C ve

E seçeneklerinde verilenler Y ve Z noktaları için kesinlikle söylenebilir. Ancak bu iki noktanın farklı meridyenlerde bulundukları kesin değildir.

 

 

 

11.Kırkıncı paralel üzerindeki bir noktanın hangi yarım kürede yer aldığı, aşağıdakilerin hangisine bakılarak saptanamaz?

 

A) Gece ve gündüz süresinin eşit olduğu güne

B) Gündüz süresinin uzamaya başladığı güne

C) Gölge boyunun en kısa olduğu aya

D) Sıcaklık ortalamasının en düşük olduğu aya

E) Cisimlerin öğle saatindeki gölgesinin yönüne

(2001 - ÖSS)

Cevap:Kırkıncı paralel üzerindeki bir noktanın hangi yarım kürede yer aldığı, gece ve gündüz süresinin eşit olduğu güne bakılarak saptanamaz. Çünkü kırkıncı paralelde gece ve gündüzün eşit olduğu günlerde (21 Mart - 23 Eylül) bütün Dünya’da gece ve gündüzler eşittir. B, C, D ve E seçeneklerindeki bilgilere bakılarak, noktanın hangi yarım kürede yer aldığı söylenebilir.

 

Yorum Yaz